Cara Menjawab Kertas 3 Kimia SPM: Panduan untuk Pelajar yang Kesuntukan Masa

Kertas 3 Kimia Sijil Pelajaran Malaysia (SPM) mungkin kertas yang paling kurang anda beri perhatian semasa mengulang kaji. Kertas ini ialah ujian amali yang singkat dan hanya bernilai 15 markah, jadi kebanyakan masa ulang kaji diberikan kepada Kertas 1 dan Kertas 2.

Kertas 3 juga ialah kertas Kimia yang paling mudah dijangka. Jenis soalan yang sama muncul berulang kali, dan skema pemarkahan memberi markah kepada tabiat menjawab yang sama setiap kali.

Kami telah menyemak enam set percubaan terkini beserta skema pemarkahannya, iaitu set dari Kedah, Maktab Rendah Sains MARA (MRSM) dan Johor, serta dua lagi set percubaan 2026. Bagi setiap jenis soalan di bawah, anda akan melihat peraturan umum dahulu, kemudian cara skema pemarkahan sebenar memberikan markah.

Apakah Kertas 3 Kimia SPM?

Kertas 3 Kimia SPM ialah ujian amali bagi subjek Kimia SPM, dengan kod kertas 4541/3.^[1]

Anda tidak menjawab daripada ingatan semata-mata. Sebaliknya, anda menjalankan satu eksperimen ringkas di makmal, kemudian menjawab soalan berdasarkan pemerhatian dan bacaan yang anda peroleh.

Kertas ini menguji kemahiran proses sains seperti mengukur, merekod data, mengawal pemboleh ubah, mentafsir data dan meramal, jauh lebih banyak daripada menguji hafalan fakta.

Apakah format Kertas 3 Kimia?

Keenam-enam set yang kami semak mengikut struktur yang sama.

Ujian bermula dengan senarai semak calon. Anda menandakan setiap radas dan bahan dalam senarai sebelum memulakan eksperimen, dan anda tidak dibenarkan menggunakan radas dalam tempoh lima minit pertama ini.^[2]

Bagi SPM 2026, ujian amali Kimia diadakan pada Selasa, 17 November 2026. Sesi anda ditetapkan oleh sekolah, jadi semak jadual rasmi Lembaga Peperiksaan, atau jadual SPM 2026 kami, untuk mengetahui sesi anda.^[3]

Apa yang ditunjukkan oleh set percubaan terkini?

Kami menyemak enam set percubaan beserta skema pemarkahan rasminya.^[4]

Kami mengasingkan setiap markah dalam keenam-enam skema mengikut kemahiran yang dinilai. Daripada 90 markah, 63 markah (70%) diberikan kepada teknik, iaitu merekod data, menyatakan pemboleh ubah, merancang, definisi, mengelas, hipotesis dan graf.

Kira-kira satu perempat (22 markah) diberikan kepada penaakulan berdasarkan keputusan anda sendiri, seperti menerangkan dan meramal. Hanya 5 daripada 90 markah menguji fakta kimia secara terus, seperti menamakan gas atau menulis persamaan.

Satu perubahan jelas kelihatan. Tiada set 2025 yang meminta pelajar menulis prosedur sendiri. Pada 2026, dua daripada tiga set berbuat demikian, dan bahagian ini bernilai 4 hingga 5 markah setiap kali.

Kedua-dua tahun Set 2025 Set 2026

Lihat sebagai jadual Lihat sebagai carta

Teknik : 63 markah, 70%

63 markah 70% 28 markah 62% 35 markah 78%

1. Merekod data dan pemerhatian 21 Merekod data dan pemerhatian: 21 markah. Set 2025: 11, Set 2026: 10.
2. Menyatakan pemboleh ubah 12 Menyatakan pemboleh ubah: 12 markah. Set 2025: 6, Set 2026: 6.
3. Merancang prosedur 9 Merancang prosedur: 9 markah. Set 2025: 0, Set 2026: 9.
4. Definisi secara operasi 8 Definisi secara operasi: 8 markah. Set 2025: 4, Set 2026: 4.
5. Mengelas 6 Mengelas: 6 markah. Set 2025: 2, Set 2026: 4.
6. Memplot dan membaca graf 5 Memplot dan membaca graf: 5 markah. Set 2025: 5, Set 2026: 0.
7. Menulis hipotesis 2 Menulis hipotesis: 2 markah. Set 2025: 0, Set 2026: 2.

Penaakulan daripada keputusan sendiri : 22 markah, 24%

22 markah 24% 14 markah 31% 8 markah 18%

1. Mentafsir data 12 Mentafsir data: 12 markah. Set 2025: 7, Set 2026: 5.
2. Ramalan beserta penerangan 10 Ramalan beserta penerangan: 10 markah. Set 2025: 7, Set 2026: 3.

Fakta kimia : 5 markah, 6%

5 markah 6% 3 markah 7% 2 markah 4%

1. Nama dan persamaan 5 Nama dan persamaan: 5 markah. Set 2025: 3, Set 2026: 2.

Pecahan 90 markah mengikut kemahiran

Kemahiran	Set 2025	Set 2026	Jumlah
Teknik	28	35	63
Merekod data dan pemerhatian	11	10	21
Menyatakan pemboleh ubah	6	6	12
Merancang prosedur	0	9	9
Definisi secara operasi	4	4	8
Mengelas	2	4	6
Memplot dan membaca graf	5	0	5
Menulis hipotesis	0	2	2
Penaakulan daripada keputusan sendiri	14	8	22
Mentafsir data	7	5	12
Ramalan beserta penerangan	7	3	10
Fakta kimia	3	2	5
Nama dan persamaan	3	2	5
Jumlah	45	45	90

Set 2025

Set 2026

Jumlah

Sumber: Analisis Afterkelas terhadap enam set percubaan Kimia Kertas 3 beserta skema pemarkahannya, 2025 dan 2026.

Set ini ialah set percubaan, bukan kertas SPM sebenar. Namun, set ini disediakan oleh guru berpengalaman mengikut format SPM, jadi set ini menjadi panduan yang berguna tentang apa yang dikehendaki oleh pemeriksa.

Bagaimanakah cara menjawab setiap jenis soalan Kertas 3?

Setiap jenis soalan di bawah bermula dengan peraturan umum, diikuti cara skema pemarkahan sebenar memberikan markah.

1. Menggunakan masa 5 minit merancang dengan baik

Peraturan: baca senarai radas sebagai petunjuk kepada prosedur. Setiap item dalam senarai biasanya disediakan atas sebab tertentu.

Dalam set percubaan: senarai semak Set A 2026 mengandungi kertas litmus merah, kertas litmus biru dan penyumbat getah. Prosedur markah penuh menggunakan kesemuanya: uji dengan kertas litmus dahulu, tambah air, tutup tabung uji dengan penyumbat dan goncang. Senarai MPSM Johor 2026 juga mengandungi penyumbat getah, yang menunjukkan langkah menggoncang campuran.

2. Merancang prosedur

Peraturan: tulis langkah yang ringkas dan bernombor mengikut urutan. Nyatakan kuantiti setiap bahan dan apa yang perlu diperhatikan, dan akhiri dengan langkah "ulang menggunakan…" bagi sampel lain.

Dalam set percubaan: MPSM Johor 2026 memberikan 1 markah bagi setiap satu daripada lima langkah.

1. 1 Masukkan satu spatula garam ke dalam tabung uji
2. 2 Tambahkan 2 hingga 5 cm³ air suling
3. 3 Goncang campuran
4. 4 Rekod pemerhatian
5. Ulang dengan garam yang lain

Set A 2026 pula memberikan markah secara berperingkat. Markah penuh memerlukan keenam-enam langkah, termasuk menguji dengan kertas litmus sebelum air ditambah. Ujian pertama ini ialah kawalan. Jika langkah ini tertinggal, markah maksimum hanya 2 daripada 4, walaupun langkah lain betul.

3. Membina jadual

Peraturan: labelkan setiap lajur dengan pemboleh ubah dan unitnya, dan rekod setiap bacaan dengan bilangan tempat perpuluhan yang sama. Kemudian pastikan keputusan anda mengikut pola yang dijangka.

Dalam set percubaan: jadual Kedah 2025 bernilai 4 markah: masing-masing satu markah bagi tajuk bahan atau set, tajuk suhu beserta unit, bacaan kepada satu tempat perpuluhan, dan inferens yang betul.

Skema menerima keputusan anda sendiri dalam julat tertentu. Kedah membenarkan kenaikan suhu 2.0 hingga 3.0 °C, dan Set B 2026 memerlukan masa mengikut urutan A < B < C. Keputusan yang jauh di luar julat ini boleh menyebabkan markah hilang, jadi teknik makmal yang teliti tetap penting.

4. Pemerhatian dan inferens

Peraturan: pemerhatian ialah apa yang dilihat, didengar atau diukur. Inferens ialah kesimpulan awal yang dibuat daripada pemerhatian itu. Asingkan kedua-duanya.

Dalam set percubaan: pemerhatian bagi set Johor 2025 ialah mendakan putih terbentuk dan larut dalam larutan ammonia berlebihan, dan inferensnya ialah ion zink, Zn²⁺, hadir. Jawapan "ion zink hadir" dalam lajur pemerhatian tidak diberi markah pemerhatian.

Set B 2026 meminta satu pemerhatian dan menerima "gelembung gas tidak berwarna terbebas". Soalan itu tidak meminta nama gas tersebut.

EksperimenPemerhatianApa yang dilihat oleh mata atau ditunjukkan oleh termometerInferensKesimpulan awal daripada pemerhatian

1. Ujian kation Johor 2025

   Pemerhatian

   Mendakan putih terbentuk dan larut dalam larutan ammonia berlebihanMendapat markahTiada markah

   Inferens

   Ion zink, Zn²⁺, hadirMendapat markahTiada markah

2. Perubahan haba Kedah 2025

   Pemerhatian

   Bacaan termometer turun daripada 29.0 °C kepada 28.0 °CMendapat markahTiada markah

   Inferens

   Tindak balas endotermik: haba diserapMendapat markahTiada markah

3. Asid dan bahan X Set B 2026

   Pemerhatian

   Gelembung gas tidak berwarna terbebasMendapat markahTiada markah

   Inferens

   Gas terhasil dalam tindak balasMendapat markahTiada markah

Setiap jawapan berada dalam lajurnya sendiri, jadi jawapan itu boleh mendapat markah.

5. Menyatakan pemboleh ubah

Peraturan: setiap pemboleh ubah perlu spesifik dan boleh diukur. "Bahan" terlalu kabur; "jenis bahan (A, B dan C)" lebih jelas.

Dalam set percubaan: pemboleh ubah muncul dalam empat daripada enam set, setiap kali bernilai 3 markah. Dalam MRSM 2025, pemboleh ubahnya adalah seperti berikut.

Dalam Set A 2026, pemboleh ubah dimanipulasikan hanyalah "kehadiran air". Fikirkan apa yang anda ubah dengan sengaja, kemudian namakan perkara itu dengan tepat.

6. Menulis hipotesis

Peraturan: kaitkan pemboleh ubah dimanipulasikan dengan pemboleh ubah bergerak balas dalam satu ayat.

Dalam set percubaan: Set A 2026 memberikan 2 markah bagi pernyataan dua hala: dengan kehadiran air, sesuatu bahan menunjukkan sifat keasidan atau kealkalian; tanpa air, bahan itu tidak menunjukkan sifat tersebut.

7. Definisi secara operasi

Peraturan: definisi secara operasi menerangkan apa yang anda lakukan dan apa yang anda perhatikan dalam eksperimen tersebut. Definisi ini bukan definisi buku teks.

Dalam set percubaan: soalan ini muncul dalam empat daripada enam set, setiap kali bernilai 2 markah dan sentiasa dalam bentuk yang sama.

Apabila apa yang dilakukan, apa yang diperhatikan.

1. Tindak balas endotermik Kedah 2025

   Apabila bahan dimasukkan ke dalam asid hidroklorik, bacaan termometer berkurang.

2. Garam tak terlarutkan MPSM Johor 2026

   Apabila air suling ditambahkan kepada garam Q dan digoncang, garam Q tidak larut.

3. Asid Set A 2026

   Apabila kertas litmus biru dimasukkan ke dalam tabung uji yang mengandungi bahan Y dan air, kertas litmus bertukar merah.

8. Ramalan beserta penerangan

Peraturan: berikan nilai beserta unit, kemudian terangkan sebabnya menggunakan konsep kimia.

Dalam set percubaan: idea yang sama muncul dalam dua set, dengan jarak setahun. Kedua-duanya bertanya apa yang akan berlaku jika asid hidroklorik digantikan dengan asid sulfurik yang sama kepekatannya.

Kedah 2025 menjangkakan kenaikan suhu menjadi kira-kira dua kali ganda. Set B 2026 pula menjangkakan masa yang lebih singkat, antara 5.0 dengan 10.0 s. Kedua-dua skema memberikan markah kepada jawapan yang menerangkan bahawa asid sulfurik ialah asid diprotik, maka asid itu menghasilkan dua kali ganda kepekatan ion hidrogen.

Soalan Set B 2026 Apakah yang berlaku kepada masa yang diambil jika asid hidroklorik digantikan dengan asid sulfurik yang sama kepekatannya?

Jawapan biasa 0 hingga 1 markah

"Masa lebih singkat kerana asid sulfurik lebih kuat."

Tiada nilai dan tiada unit, dan "lebih kuat" bukan sebab yang diminta oleh skema.

Jawapan markah penuh 3 daripada 3 markah

1. Mendapat markah: Kira-kira 8.0 s, lebih singkat daripada masa dengan asid hidroklorik.
2. Mendapat markah: Asid sulfurik ialah asid diprotik; asid hidroklorik ialah asid monoprotik.
3. Mendapat markah: Maka asid sulfurik menghasilkan dua kali ganda kepekatan ion hidrogen, H⁺. Sebab yang dikehendaki skema

Kadar tindak balas lebih tinggi, jadi masa lebih singkat.

Perhatikan bahawa kedua-dua skema mengaitkan ramalan dengan keputusan anda sendiri. Jika suhu Set II anda naik sebanyak 2.0 °C, ramalan yang dijangka ialah kira-kira 4.0 °C. Jawapan anda perlu konsisten dengan jadual anda sendiri.

9. Memplot dan menggunakan graf

Peraturan: labelkan kedua-dua paksi beserta unit, gunakan skala yang seragam, plot setiap titik dengan tepat dan lukis garis yang licin. Apabila membaca nilai daripada graf, lukis garis bacaan pada graf itu sendiri.

Dalam set percubaan: hanya MRSM 2025 mempunyai soalan graf, tetapi graf itu sendiri bernilai 4 markah, dan dua bahagian seterusnya bergantung padanya. Satu meminta pelajar membaca masa pada 25 cm³ dan mengira kadar tindak balas. Satu lagi meminta pelajar mengekstrapolasikan graf hingga 40 cm³, dengan 1 markah untuk menunjukkan garis pada graf. Graf yang lemah boleh menjejaskan sehingga 7 daripada 15 markah.

Di manakah pelajar kehilangan markah dalam Kertas 3?

Berdasarkan cara keenam-enam skema memberikan markah, tabiat berikut paling berkemungkinan menyebabkan markah hilang.

Kebanyakan kesilapan ini berpunca daripada tidak membaca kata tugas dengan teliti. "Nyatakan" memerlukan satu fakta yang spesifik. "Terangkan" dan "Ramalkan" memerlukan sebab juga.

Kata tugas menentukan berapa banyak yang perlu ditulis

Kata tugas	Apa yang dikehendaki skema	Berapa banyak perlu ditulis	Permulaan yang baik
Nyatakan State	Satu fakta yang spesifik. Tidak perlu sebab.		Jenis bahan…
Kelaskan Classify	Setiap item dimasukkan ke dalam kumpulan yang betul.		Terlarutkan: P, R. Tak terlarutkan: Q.
Terangkan Explain	Fakta, beserta sebab yang dikaitkan dengan kimia.		Set I menyerap haba, maka…
Ramalkan Predict	Nilai beserta unit, dan sebab.		Kira-kira 8.0 s, kerana…

Bagaimanakah cara membuat persediaan jika masa terhad?

Jika anda hanya ada beberapa minggu, memberi tumpuan kepada jenis soalan yang paling kerap muncul lebih berkesan daripada cuba menguasai setiap eksperimen.

1. 1 Kuasai pola yang berulang: jadual, pemboleh ubah, definisi dan ramalan
2. 2 Berlatih menulis prosedur ringkas bagi eksperimen biasa Tingkatan 4 dan Tingkatan 5
3. 3 Jawab dua atau tiga set percubaan dalam 40 minit setiap satu, kemudian tanda jawapan anda menggunakan skema
4. 4 Gunakan baki masa untuk jenis soalan yang menyebabkan markah anda hilang

Eksperimen biasa itu termasuk kadar tindak balas, perubahan haba, garam, serta asid dan alkali. Setiap pelajar kehilangan markah pada bahagian yang berbeza: ada yang pada jadual, ada yang pada ramalan atau prosedur. Peningkatan biasanya paling cepat apabila anda memperbaiki jenis soalan yang paling banyak menyebabkan markah hilang.

Bagaimanakah Afterkelas dapat membantu anda menghadapi Kertas 3 Kimia?

Markah Kertas 3 sering hilang kerana butiran kecil yang sukar dikesan sendiri. Pelajar mungkin memahami kimia dengan baik, tetapi masih kehilangan markah pada tajuk jadual, pilihan perkataan atau langkah yang tertinggal.

Di Afterkelas (afterkelas.com), tutor kami menyemak jawapan Kertas 3 pelajar menggunakan logik yang sama seperti skema pemarkahan. Kami mengenal pasti jenis soalan yang menyebabkan markah hilang, kemudian memfokuskan latihan pada bahagian tersebut melalui kelas 1-ke-1.

Anda tidak perlu tahu dengan tepat di mana markah hilang sebelum menghubungi kami. Hantar mesej kepada kami melalui WhatsApp dan nyatakan subjek yang diperlukan. Kami akan membantu menilai selebihnya. Ibu bapa juga dialu-alukan untuk menghubungi kami bagi pihak anak mereka.

Soalan lazim

Berapakah markah Kertas 3 Kimia SPM?

Kertas 3 (4541/3) bernilai 15 markah. Ujian amali ini mengambil masa 45 minit: 5 minit untuk menyemak radas dan merancang, kemudian 40 minit untuk menjalankan eksperimen dan menjawab.

Bolehkah Kertas 3 Kimia dijawab dalam Bahasa Inggeris?

Boleh. Kertas ini dwibahasa, dan set percubaan yang kami semak menerima jawapan dalam Bahasa Melayu atau Bahasa Inggeris.

Apakah topik yang keluar dalam Kertas 3 Kimia SPM?

Sebarang eksperimen daripada sukatan Tingkatan 4 dan Tingkatan 5 boleh keluar. Dalam enam set percubaan yang kami semak, topiknya ialah kadar tindak balas, perubahan haba, garam, serta asid dan alkali. Kuasai jenis soalan, kerana jenis soalan yang sama berulang dalam pelbagai topik.

Adakah Afterkelas menawarkan bantuan untuk Kertas 3 Kimia SPM?

Ya. Tutor Afterkelas boleh menyemak jawapan latihan pelajar, mengenal pasti di mana markah hilang dan merancang kelas 1-ke-1 yang berfokus. Anda boleh bermula di afterkelas.com.

Satu perkara terakhir

Kertas 3 mungkin terasa seperti kertas yang paling sedikit masa persediaannya. Namun, kerana soalannya mengikut pola yang begitu jelas, beberapa minggu persediaan yang berfokus boleh menaikkan markah anda. Kuasai pola itu dan berlatih dalam had masa, kemudian tanda setiap latihan anda menggunakan skema.

Tabiat yang sama berguna untuk kertas bertulis. Panduan kami tentang kata kunci yang dicari pemeriksa dalam Kertas 2 menunjukkan cara menggunakan tabiat ini dalam kertas Kimia yang paling panjang. Semoga berjaya pada 17 November.